Ana soru

Ticari alacak için hangi takip yolu, hangi belge seti ve hangi koruma tedbiri seçilmeli?

Kısa cevap

Ticari alacak dosyasında ilk karar icra takibi başlatmak değil, alacağın hangi belgeyle ispatlanacağını ve borçlunun hangi savunmayı ileri sürebileceğini belirlemektir. Sözleşme, fatura, teslim belgesi, cari hesap, ihtar, teminat ve borçlunun malvarlığı birlikte okunmadan takip, dava veya ihtiyati haciz kararı sağlıklı kurulmaz.

Ticari alacak tahsili, yalnız alacak miktarının hesaplanması değildir. Dosyanın değeri çoğu zaman borçlunun itirazından sonra anlaşılır. Bu nedenle alacaklı şirketin önce sözleşme ilişkisini, teslim veya hizmet ifasını, fatura ve cari hesap kaydını, faiz başlangıcını, teminatları ve borçlunun mali durumunu tek kronoloji içinde görmesi gerekir.

Tahsil stratejisi takip yolundan önce kurulur

Alacaklı şirket bakımından ilk soru, hangi icra yolunun seçileceğinden önce alacağın hangi hukuki ilişkiye dayandığıdır. Satış, hizmet, distribütörlük, cari hesap, kira veya eser ilişkisi farklı belge setleri doğurur. Fatura tek başına çoğu dosyada yeterli kabul edilmez; teslim, kabul, mutabakat veya yazışma zinciriyle desteklenmelidir.

Borçlu tacirse ve uyuşmazlık ticari iş niteliğindeyse dava şartı arabuluculuk, görevli mahkeme, yetki ve faiz hesabı ayrıca değerlendirilir. Yabancı alacaklılarda vekaletname, apostil, tercüme ve şirket yetki belgeleri hazırlanmadan başlatılan işlemler zaman kaybettirebilir.

İhtar ve temerrüt faiz hesabını belirginleştirir

Temerrüt tarihi, alacağın yalnız muaccel hale gelip gelmediğini değil, faiz hesabını ve ileride ileri sürülebilecek tazminat kalemlerini de etkiler. Sözleşmede açık ödeme tarihi yoksa ihtar metninin kapsamı ve tebliğ tarihi önem kazanır. İhtar, yalnız borcun ödenmesini istemek için değil, alacak kalemlerini ve dayanak belgeleri açık hale getirmek için de kullanılır.

Şirket içi muhasebe kayıtlarında görünen bakiye ile hukuken talep edilebilir alacak her zaman aynı değildir. Kısmi ödemeler, iade faturaları, mahsup iddiaları, cezai şart veya iskonto kayıtları takipten önce ayrıştırılmalıdır.

İhtiyati haciz hızlı koruma sağlar ama dosya hazırlığı ister

Borçlunun malvarlığını azaltma, adres değiştirme, ticari faaliyeti durdurma veya tahsili zorlaştırma ihtimali varsa ihtiyati haciz gündeme gelebilir. Ancak ihtiyati haciz talebinin etkili olabilmesi için yalnız karar alınması yetmez; haczedilecek malvarlığı, banka, araç, üçüncü kişi alacağı veya ticari adres bilgisi önceden planlanmalıdır.

Mahkemenin yaklaşık ispat değerlendirmesi, alacağın dayanağına ve belgelerin bütünlüğüne bağlıdır. Takip dosyası ile ihtiyati haciz talebi aynı belge düzeni içinde hazırlanmazsa karar alınsa bile infaz aşamasında sonuç zayıflayabilir.

İtirazın iptali dosyasında ispat yükü baştan düşünülmelidir

Borçlu ödeme emrine itiraz ettiğinde takip durur ve alacaklı çoğu durumda itirazın iptali veya itirazın kaldırılması yolunu değerlendirir. İtirazın iptali davasında borcun varlığı, miktarı ve muacceliyeti ispatlanmalıdır. Ticari defterler, cari hesap mutabakatı, e-posta yazışmaları ve teslim belgeleri bu aşamada birlikte okunur.

İcra inkar tazminatı talebi bakımından alacağın likit olup olmadığı ayrıca incelenir. Sırf fatura düzenlenmiş olması her zaman likit alacak anlamına gelmez; borçlunun miktarı objektif olarak belirleyip belirleyemeyeceği somut dosyaya göre değerlendirilir.

Konkordato ve iflas riski tahsil sırasını değiştirir

Borçlu konkordato mühleti içindeyse alacaklının takip serbestisi, kayıt süresi, itiraz hakkı ve teminat durumu farklılaşır. Alacaklı yalnız dosya açmaya değil, konkordato projesine, alacak kayıtlarına ve komiser raporlarına da bakmalıdır.

İflas halinde sıra cetveli, rehinli alacak, yabancı para alacağı, faiz ve kayıt stratejisi ayrı önem kazanır. Dövizli alacaklarda para birimi, kur tarihi ve faiz başlangıcı doğru kurulmadığında gerçek alacak değeri tahsil sürecine yansımayabilir.

Şirketlerin pratikte yaşadığı tipik problemler

Fatura var ama teslim belgesi eksik

Bu durumda borçlu mal veya hizmetin teslim edilmediğini ya da ayıplı olduğunu ileri sürebilir. Dosyada sevk irsaliyesi, teslim tutanağı, kabul e-postası, iş emri veya sistem kaydı aranır.

Cari hesap bakiye veriyor ama mutabakat yok

Cari hesap kaydı tek başına tahsil stratejisinin tamamı değildir. Mutabakat, kısmi ödeme, mahsup, iade ve iskonto kayıtları ayrıştırılmadan takip miktarı belirlenmemelidir.

Borçlu mal kaçırıyor olabilir

İhtiyati haciz yalnız hukuki talep değil, infaz hazırlığı gerektiren bir korumadır. Borçlunun banka, araç, taşınmaz, üçüncü kişi alacağı veya ticari adres bilgisi önceden araştırılmalıdır.

Konkordato mühleti takip planını kesiyor

Mühlet kararı, kayıt ve itiraz süreçlerini değiştirir. Alacaklı süreleri kaçırırsa güçlü belge seti tahsil sonucuna tam yansımayabilir.

Bu dosyanın kapsamı

  • Takip öncesi ihtar, temerrüt ve belge kontrolü
  • İhtiyati haciz için yaklaşık ispat ve infaz hazırlığı
  • İtirazın iptali, likit alacak ve icra inkar tazminatı
  • Dövizli alacak, konkordato mühleti, iflas ve sıra cetveli

Önerilen okuma sırası

Bu dosyadaki tüm yayınlar

İlgili mevzuat ve resmi kaynaklar

Sık sorulan sorular

Fatura tek başına icra takibi için yeterli midir?

Takip başlatılabilir; ancak itiraz halinde alacağın ispatı için teslim, hizmet, mutabakat veya yazışma gibi destekleyici belgeler gerekir.

İhtiyati haciz kararı alınması tahsilatı garanti eder mi?

Hayır. Karar, infaz edilebilecek malvarlığı bulunursa etkili olur. Bu nedenle malvarlığı ve üçüncü kişi alacakları önceden araştırılmalıdır.

Bu konu dosyası genel bilgilendirme amacı taşır. Somut dosyada sözleşme metni, taraf sıfatı, belge akışı, süreler ve görevli merci ayrıca incelenmelidir.